07.08.2025

Hazırlayanlar: Leyla Aylin Bilge Kökenek

Marka tescili, sahibine münhasır haklar tanımakla birlikte bu hakların korunması ve devamı, bazı durumlarda markanın ciddi biçimde kullanıldığının ispatına bağlı kılınmıştır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun (“SMK”) 9. ve 19. maddeleri, tescilli bir markanın ciddi biçimde kullanılmaması hâlinde doğabilecek hak kayıplarını ve buna karşı kullanım ispatı yükümlülüğünü düzenlemektedir. Bu kapsamda, özellikle hükümsüzlük, iptal ve itiraz süreçlerinde markanın kullanımı ve bu kullanımın ispatı, hayati öneme sahiptir.

Trademark registration confers exclusive rights to the owner; however, under certain circumstances, the maintenance of these rights depends on proving genuine use of the mark. The Turkish Industrial Property Code No. 6769 (“TIPC”) regulates in Articles 9 and 19 that a registered trademark may be subject to revocation or rejection of opposition if not genuinely used within five years.

1.   Yasal Düzenleme Ve Kavramsal Çerçeve 

SMK m. 9/1 hükmü uyarınca, marka sahibi, markayı tescil edildiği mallar ve hizmetler bakımından beş yıl içinde ciddi biçimde kullanmak zorundadır. Kullanılmayan markalar için haklı bir neden yoksa marka iptal edilebilir. Aynı şekilde SMK m. 19/2, önceki tarihli markaya dayalı olarak yapılan bir itiraza karşılık, karşı tarafın bu markayı son beş yıl içinde ciddi biçimde kullanıp kullanmadığını ispatlaması gerekebileceğini düzenlemektedir.

Bu düzenlemeler, marka tekeline karşı kötüye kullanımı önlemek, piyasada işlevini yerine getirmeyen tescilli markaları ayıklamak ve ticari canlılığı teşvik etmek amacıyla getirilmiştir [1].

     2.   Kullanım İspatının Gündeme Geldiği Haller

a) Marka İptal Davaları (SMK m. 26)

Beş yıl boyunca ciddi kullanımın yapılmaması durumunda, ilgililer, markanın iptalini talep edebilir. Mahkemeler, iptal talebini değerlendirirken, markanın gerçekten ticari hayatta kullanılıp kullanılmadığını araştırır. Kullanımın olmadığı durumlarda marka tamamen ya da kısmen iptal edilir.

b) İtiraz Süreçleri (SMK m. 19/2)

Tescil talebine karşı yapılan bir itiraz, önceki tarihli markaya dayandırılıyorsa ve bu marka başvuru tarihinden önceki beş yıl içinde tescil edilmişse, itiraza muhatap olan kişi karşı tarafın markasını ciddi biçimde kullandığını ispatlamasını talep edebilir. Kullanım ispatlanamazsa, itiraz reddedilir.

c) Hükümsüzlük Davaları (SMK m. 25)

Önceki tarihli marka gerekçesiyle açılan marka hükümsüzlüğü davasında, davalının savunması üzerine davacıdan önceki markanın son beş yıldaki ciddi kullanımını ispatlaması istenebilir. Bu aşamada kullanım ispatı yapılamazsa, davanın reddi söz konusu olabilir.

     3.   Ciddi Kullanımın Ölçütleri

“Ciddi kullanım” dan kasıt, markanın yalnızca sembolik biçimde değil, ticari hayatta markanın ayırt ediciliğini sürdürmeye yetecek düzeyde ve düzenli şekilde kullanılmasıdır.

a) Ticari Kullanım Olmalı

Kullanım, markanın yalnızca reklam amacıyla veya bir internet sitesinde pasif şekilde görüntülenmesi şeklinde değil; ürün veya hizmetin piyasaya sunulması, faturaların düzenlenmesi, dağıtım ağlarının kurulması gibi fiilî ticari faaliyetleri içermelidir.

b) Mal veya Hizmetle Uyumlu Olmalı

Marka, tescil edildiği mal veya hizmet sınıfında kullanılmalıdır. Farklı sınıflarda ya da genel ibarelerle yapılan kullanım, ciddi kullanım sayılmaz. Örneğin yalnızca promosyon ürünlerinde yapılan kullanım bu şartı karşılamayabilir.

c) Sürekli ve Sistemli Olmalı

Kullanım belirli bir periyotla ve piyasa koşullarına uygun biçimde devam etmelidir. Sadece birkaç örnek ürünün sunulması ya da birkaç aylık bir reklam kampanyası ile sınırlı kullanım, çoğu zaman yeterli kabul edilmez.

d) Yurt İçinde Gerçekleşmiş Olmalı

SMK uyarınca kullanımın Türkiye sınırları içinde gerçekleşmesi gerekmektedir. Yurt dışı kullanım veya sadece yurt dışına yönelik tanıtım çalışmaları, kullanım ispatı bakımından dikkate alınmaz.

4. İspat Araçları

Aşağıdaki belgeler, markanın ciddi kullanımını ispatlamak için kullanılabilir:

• Faturalar ve irsaliyeler
• Ürün ambalajları, etiketler
• Reklam ve tanıtım materyalleri
• Sosyal medya içerikleri ve web sitesi ekran görüntüleri
• Satış sözleşmeleri, sipariş formları
• Gümrük belgeleri
• Depo ve stok kayıtları
• Pazar araştırması raporları

Bu belgelerin tarihli, düzenli ve ilgili mal/hizmet ile doğrudan bağlantılı olması gerekmektedir. Sadece potansiyel kullanıma dair belgeler (örneğin marka tasarımı, numune üretimi) ciddi kullanım ispatında yetersiz sayılabilir.

5. Hukuki Sonuçları

Kullanım ispatı yapılamazsa:

• İtiraz edilen marka başvurusu tescil edilebilir.
• Hükümsüzlük davası reddedilebilir.
• Tescilli marka iptal edilebilir.
• Marka sahibinin tescile dayanarak açtığı tecavüz davası da reddedilebilir.

Buna karşılık, kullanım ispatı başarılı biçimde yapılırsa, marka sahibi hukuki koruma talep etme hakkını sürdürür.

6. Değerlendirme ve Uygulama Sorunları

Uygulamada, belge eksikliği, kullanımın kapsamı ve süresi gibi hususlar tartışma konusu olmaktadır. Özellikle çevrimiçi ortamlarda yapılan kullanımın ciddi kullanım olup olmadığı Yargıtay ve EUIPO kararlarında da farklılık göstermektedir. Yargıtay, “markanın yalnızca web sitesinde yer almasının” ciddi kullanım teşkil etmeyeceği; buna ilişkin satış, reklam ya da fatura gibi belgelerin de sunulması gerektiğini vurgulamaktadır.

SONUÇ

1.   Marka kullanım ispatı, tescil edilen markanın beş yıl içinde ciddi biçimde kullanıldığını belgelendirme yükümlülüğüdür.

2.   Kullanım, ticari nitelikte olmalı, Türkiye içinde gerçekleşmeli ve ilgili mal/hizmet sınıfına ilişkin olmalıdır.

3.   Kullanım ispatı, itiraz, iptal ve hükümsüzlük davalarında davanın kaderini belirleyen temel unsurlardan biridir.

4.   Kullanımın belgelerle desteklenmemesi hâlinde marka sahibinin hakları sona erebilir veya zayıflayabilir.